Euskal basoak
Sorginak belar sendagarriak biltzen zituzten lekuak.
Antzinako Erremedioak
— Emakume jakintsuen sendatze-jakinduria —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko baserri eta basoak
- • Izena euskaraz: Antzinako sendagaiak
- • Izakiak: Sorginak, gaixoak, herritarrak
- • Motiboak: sendatzea, belarrak, jakinduria
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Medikuak eta unibertsitateko tituluak baino lehen, sorginak ziren euskal herrixketako osasunaren zaindariak. Landare bakoitza ezagutzen zuten, erreka ondoetako sustraiak, hariztietako perretxikoak, belarrak noiz bildu eta nola prestatu.
Kamamila sabelerako, erromeroa oroimenerako, berbena insomnioaren aurka, San Joan belarra zaurietarako eta asuna odola garbitzeko. Jakintza hori amengandik alabengana eta amonengandik bilobengana igarotzen zen, antzinatik zetorren emakumeen jakinduria-kate etenik gabe.
Norbait gaixotzen zenean, herriko sorginarengana jotzen zuten lehenik. Gaixoa aztertu, kataplasmak eta infusioak prestatu, eta miragarriak ziruditen sendabideak ematen zituen. Herritarrentzat bedeinkapena zena, Elizarentzat sorginkeria susmagarria zen.
Nola senda zezakeen emakume soil batek gizonek sendatu ezin zutena? Deabruarekin ituna izan behar zuen. Sendatzen zutenak jazarriak izan ziren, eta jakinduria asko galdu zen Inkisizioaren suetan. Baina ez guztia. Erremedio batzuek isilean iraun zuten, eta gaur egun fitoterapiak garai batean sorginkeria deitu zen jakintza haren balioa aitortzen du.
Lotutako lekuak
Euskal baserriak
Sendagaiak prestatu eta ematen ziren etxeak.
Euskal sendalaria eta haren erremedioak belarren eta hitzen artean
Antzinako euskal herri bakoitzean mendeetan zehar besteek ez zekizkiten gauzak zekizkien emakume bat egon zen. Basoaren itzalean hazten ziren landareak eta ibaiaren ertza nahiago zutenak ezagutzen zituen, bazekien zeintzuk konbinatu sukarra jaisteko edo hortzetako mina arintzeko, eta zeintzuk nahasi ama bati erditze zail batean laguntzeko.
Haren jakintza ez zen botanikoa soilik, baita berbala eta gestuala ere. Gaitz batzuek landareak ilargi betean biltzea eskatzen zuten, beste batzuek prestaketa egiten zuen pertsonak hostoak txikitzen zituen bitartean tokiko euskalkian hitz jakin batzuk ahoskatzea. Erremedioa elementu multzo bat zen beti, ez osagai bakartu bat soilik.
Mendeetan zehar ezkutuan biziraun zuen jakintza jazarria
Inkisizioak sendalari hauengan mehatxu bat ikusi zuen eta sorginak jazarri zituen logika berberarekin jazarri zituen, bakoitzak praktikatzen zuen ongiaren eta gaizkiaren artean bereizi gabe. Askok beren jakintzak belaunaldiz belaunaldi ezkutatu zituzten, beldurrak sekretu sakratu bihurtzen zituen familia-xuxurletan soilik transmitituz.
Gaur egunera arte biziraun duten euskal herri-herbarioek, eta haiek aztertzen dituzten etnobotanikoek, baieztatzen dute herri-medikuntza horren atzean naturaren behaketa sistematikoa eta zientzia akademikoak normalean jasotzen duen baino begirune handiagoa merezi duen arrazionaltasun praktikoa zegoela.
