Euskal basoak
Sorginak belar sendagarriak biltzen zituzten lekuak.
Antzinako Erremedioak
— Emakume jakintsuen sendatze-jakinduria —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko baserri eta basoak
- • Izena euskaraz: Antzinako sendagaiak
- • Izakiak: Sorginak, gaixoak, herritarrak
- • Motiboak: sendatzea, belarrak, jakinduria
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Basandere-ren jakinduria ez da bakarrik basoa zaintzera mugatzen; berak ezagutzen ditu belar guztien botere sendatzaileak. Antzina, euskal emakumeak mendira igotzen ziren haren bila, gaixotasun ezezagunentzat erremedioak eskatzeko asmoz hasieratik amaieraraino.
Basanderek erakutsi zigun orreak biriketako gaitzak sendatzen dituela eta asunak odola garbitzen duela. Sekretu hauek belaunaldiz belaunaldi transmititu dira baserrietan, Naturaren farmazia sakratua dela gogoraraziz mendeen poderioz uneoro haranetan barrena menderako.
Emakume zuhur batek Basanderearen kofatu sarreran kantu magiko bat ikasi zuen haur gaixo bat sendatzeko. Izpirituak bere errukitasuna ikusita, sendabelarren sekreturik handiena zabaldu zion eta herria osasuntsu mantentzea lortu zuen emakumeak asaben oroimenean menderako biderako.
Remedios ancestrales mitoak emakumezkoaren jakinduria eta naturarekiko konexio intimoa sinbolizatzen du. Haiek dira antzinako tradizioen zaindariak, euskal herrian medikuntza eta magia txanpon beraren bi aldeak direla gogorarazten digutenak Amalurren babespean menderako.
Lotutako lekuak
Euskal baserriak
Sendagaiak prestatu eta ematen ziren etxeak.
La curandera vasca y sus remedios entre hierbas y palabras
Antzinako euskal herri bakoitzean mendeetan zehar besteek ez zekizkiten gauzak zekizkien emakume bat egon zen. Basoaren itzalean hazten ziren landareak eta ibaiaren ertza nahiago zutenak ezagutzen zituen, bazekien zeintzuk konbinatu sukarra jaisteko edo hortzetako mina arintzeko, eta zeintzuk nahasi ama bati erditze zail batean laguntzeko.
Haren jakintza ez zen botanikoa soilik, baita berbala eta gestuala ere. Gaitz batzuek landareak ilargi betean biltzea eskatzen zuten, beste batzuek prestaketa egiten zuen pertsonak hostoak txikitzen zituen bitartean tokiko euskalkian hitz jakin batzuk ahoskatzea. Erremedioa elementu multzo bat zen beti, ez osagai bakartu bat soilik.
Mendeetan zehar ezkutuan biziraun zuen jakintza jazarria
Inkisizioak sendalari hauengan mehatxu bat ikusi zuen eta sorginak jazarri zituen logika berberarekin jazarri zituen, bakoitzak praktikatzen zuen ongiaren eta gaizkiaren artean bereizi gabe. Askok beren jakintzak belaunaldiz belaunaldi ezkutatu zituzten, beldurrak sekretu sakratu bihurtzen zituen familia-xuxurletan soilik transmitituz.
Gaur egunera arte biziraun duten euskal herri-herbarioek, eta haiek aztertzen dituzten etnobotanikoek, baieztatzen dute nekazaritza-medikuntza horren atzean naturaren behaketa sistematikoa eta zientzia akademikoak normalean jasotzen duen baino begirune handiagoa merezi duen arrazionaltasun praktikoa zegoela.
