Zugarramurdiko kobak
Akelarreen lekurik ospetsuena.
Sorginen Hegaldia
— Hegan egiteko ukendua eta hitzak —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Zugarramurdi eta Akelarreko kobak
- • Izena euskaraz:Sorginen hegaldia
- • Izakiak:Sorginak
- • Motiboak:hegaldia, gantzua, akelarrea, konjurua
- • Kronologia:Erdi Aroko ahozko tradizioa
Kondaira
Sorginek ukendu berezi bat prestatzen zuten ilargi beteko gauetan, erritual sekretuen bidez bildutako belarrekin. Belladona, beleñoa eta mandragora bezalako landareek mundu ikusgarriaren eta ikusezinaren arteko ateak irekitzen zituztela esaten zen. Pomada gorputz biluzian igurtzi eta hitz sakratuak ahoskatzen zituzten.
"Sasi guztien gainetik!" oihukatzen zuten gaueko zerurantz, eta haien gorputzak baserriko tximiniatik gora igotzen ziren akelarreko zelairaino hegan eginez. Hitz zehatzak ahazten zituztenak bideko sastraken kontra erortzen ziren, urratuta eta kolpatuta.
Senar susmagarri batek bere emazteari jarraitzea erabaki zuen gau batean, hark prestatutako pomadaz ezkutuan igurtzita. Berarekin batera basoan ezkutatutako akelarreraino hegan egin zuen, baina sorginen bilera ikustean harrituta babes-hitzak ahaztu zituen.
Beste sorginek berehala aurkitu zuten eta, haren jakin-mina zigortzeko, ahuntz bihurtu zuten egunsentira arte. Bere ohean esnatu zen dena ametsa izan ote zen jakin gabe, baina oinak basoko lokatzez estalita zituen.
Lotutako lekuak
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- Logroñoko auzien aktak (1610)
- Nafarroako ahozko tradizioa
Gaueko hegaldi beldurgarriaren misterio ulergaitza
Pirinioetako mendi malkartsu eta elurtuei begiratzean, sorginen gaueko hegaldiaren kontakizuna gogora etortzen da. Emakume baztertuen hegaldi mistikoak herritarren beldurra eta miresmena pizten zuen.
Tradizioaren arabera ez zuten hego edo makinarik erabiltzen. Ukendu, konjuru eta jakintza sekretuen bidez askatzen ziren lurraren pisutik.
Gailurrak zeharkatuz eta zapalkuntzari iseka eginez
Gaueko babes iluna aprobetxatuta, gorputza belar itsaskor eta usaintsuz igurzten zuten. "Sasi guztien gainetik eta hodei guztien azpitik" esanez, gailur iristezinak zeharkatzen zituzten.
Harkaitz-krestak eta haize zakarrak gaindituz, koba sekretura iristen ziren. Han Akerbeltz eta akelarreko oturuntza zain zeuden, kanpoko agintari erlijiosoak izutzen zituen mundu paganoaren iruditerian.
