Zugarramurdiko koba
Akelarrerik ospetsuena, 1610eko epaiketen eszenatokia.
Akelarrea
— Sorginak elkartzen ziren akerraren larrea —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Zugarramurdi eta Euskal Herriko kobak
- • Izena euskaraz: Akelarre (aker + larre)
- • Izakiak: Sorginak, Akerbeltz
- • Motiboak: erritua, bilera, gaua, magia
- • Kronologia: 1610eko prozesuetan dokumentatua
Kondaira
Akelarre hitza euskaratik dator: "aker" (macho cabrío) eta "larre" (prado). Sorginak gau seinalatuetan haien antzinako erritualak ospatzeko biltzen ziren lekua da, gizon arrunten eta Elizaren begiradatik urrun.
Zugarramurdik, Frantziarekiko mugan, guztien artean akelarre ospetsuena hartzen du. Han, 1610eko inkisizio prozesu beldurgarrian jasotako testigantzen arabera, sorginak ostiral gauetan biltzen ziren. Haien gorputzak ukendu magiko batekin igurzten zituzten, kobazuloraino hegan egiten zuten eta egunsentira arte irauten zuten festak ospatzen zituzten.
Akelarrearen erdian Akerbeltz kokatzen zen, zeremoniak gidatzen zituen aker beltz handia. Sorginak zirkuluan dantzan ibiltzen ziren, antzinako hizkuntzetan abesten zuten eta belarren zein sendagaien sekretuak partekatzen zituzten. Han ez zegoen giza gizarteko hierarkiarik: denak ziren berdinak ezagutzaren aurrean.
Inkisizioaren gehiegikerietatik harago, akelarreak antzinako erritu panteisten memoria izango zen seguruenik, Mari jainkosa ohoratzen zen eta kristautasunaren aurreko tradizioak bizirik mantentzen ziren bilerak. Elizak onartu ezin zituen eta gogortasun handiz jazarri zituen erritualak.
Akelarrea: Mendiko askatasunaren dantza
Sasi babesle deusetan ezkutatuta sigiluz, Europako kultu panteista handienak loratu ziren Euskal Herrian. Akelarre ospetsuek edo basa-akerrarekiko landa-adorazioek, funtsean, bizitzari eta nekazaritza-ugalkortasunari buruzko jai neurrigabea ordezkatzen zuten.
Gaueko ezkutalekuetan, nekazari emakume nekatu edo zapalduek beren amorru guztia askatzen zuten su beroaren erritmora dantzari frenetikoan. Ukendu aluzinogeno hilgarriak tragoxka euforikoekin ausarki nahastuz, amets magiko gorenak lortzen zituzten, non libre eta garaile hegan egiten zuten, arauetatik ihesi.
Gurutze dogmatikoaren aurkako konfrontazioa
Emakumezkoen gaueko alaitasun neurrigabe hau ulertezina eta arbuiagarria suertatu zitzaien Aro Modernoko eliza-autoritate dogmatiko zorrotzei. Akerbeltz izaki naturala diablo katoliko infernukotzat erratuta joz, jazarpen gupidagabe eta krudel bati ekin zioten.
Sendatzaile beldurtuen gaineko presio krudelen bidez tragikoki zanpatuta, jai hauek derrigorrez desagertu ziren mendiko panorama publikotik. Hala ere, akerraren larrearen jatorrizko izen legendarioak indar magiko handiz izendatzen ditu gaur egun ere sorgin mistikoak.
