Zugarramurdiko koba
Akelarrerik ospetsuena, 1610eko epaiketen eszenatokia.
Akelarrea
— Sorginak elkartzen ziren akerraren larrea —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Zugarramurdi eta Euskal Herriko kobak
- • Izena euskaraz: Akelarre (aker + larre)
- • Izakiak: Sorginak, Akerbeltz
- • Motiboak: erritua, bilera, gaua, magia
- • Kronologia: 1610eko prozesuetan dokumentatua
Kondaira
Akelarre hitza euskaratik dator: "aker" eta "larre". Sorginak gau seinalatuetan beren antzinako errituak egiteko biltzen ziren lekua da, jende arruntaren eta Elizaren begiradatik urrun.
Zugarramurdik, Frantziarekiko mugan, guztien artean akelarre ospetsuena hartzen du. Han, 1610eko inkisizio-prozesu beldurgarrian jasotako testigantzen arabera, sorginak ostiral gauetan biltzen ziren. Haien gorputzak ukendu magiko batekin igurzten zituzten, kobazuloraino hegan egiten zuten eta egunsentira arte irauten zuten festak ospatzen zituzten.
Akelarrearen erdian Akerbeltz kokatzen zen, zeremoniak gidatzen zituen aker beltza. Sorginak zirkuluan dantzan ibiltzen ziren, antzinako hizkuntzetan abesten zuten eta belarren zein sendagaien sekretuak partekatzen zituzten. Han ez zegoen giza gizarteko hierarkiarik: denak ziren berdinak ezagutzaren aurrean.
Inkisizioaren gehiegikerietatik harago, akelarreak antzinako erritu panteisten memoria izango zen seguruenik, Mari jainkosa ohoratzen zen eta kristautasunaren aurreko tradizioak bizirik mantentzen ziren bilerak. Elizak onartu ezin zituen eta gogortasun handiz jazarri zituen erritualak.
Akelarre mistikoa: askatasunaren batzar debekatuak
Sasi trinko eta babesleen artean ezkutatuta, Euskal Herrian bizitzari eta ugalkortasunari lotutako erritu zaharren oroitzapena gorde zen. Akelarreek, akerraren larreko bilera horiek, bizitzaren eta nekazaritza-ugalkortasunaren inguruko ospakizun indartsua irudikatzen zuten.
Gaueko ezkutalekuetan, nekazari emakume nekatu edo zapalduek egunerokoaren zama askatzen zuten suaren erritmora dantzatuz. Ukendu eta edabeen inguruko irudiek askatasun-amets bat marrazten zuten, arauetatik kanpo hegan egiteko aukera bat.
Gurutze dogmatikoaren aurkako talka
Gaueko alaitasun hori ulertezina eta arbuiagarria egin zitzaien Aro Modernoko eliza-agintari zorrotzei. Akerbeltz izaki naturala deabru katolikoarekin nahastu zuten, eta horrek jazarpen gogorra ekarri zuen.
Sendatzaile eta emakume askoren gaineko presioak halako jaiak mendiko eremu publikotik desagerrarazi zituen. Hala ere, akerraren larrearen izenak indar handiz iraun du, gaur egun ere sorginen iruditeriarekin lotuta.
