Hileta kobak
Lurperatze eta lurpeko mundura igarotzeko lekuak.
Amarenganako Itzulera
— Arimen bidaia Amalurren gremora itzultzeko —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Amalurren lurpeko mundua
- • Izena euskaraz: Amarengana itzulera
- • Izakiak: Amalur, Ilargi, arimak, arbasoak
- • Motiboak: heriotza, berpiztea, zikloa, atseden hartzea
- • Kronologia: Kristau aurreko sinesmen antzinakoa
Kondaira
Azken finean, bizitza guztia Amalur-en sabelerantz itzultzen da (retorno a la madre). Heriotza ez da amaiera, lurraren barruko mundu dirdiratsuan berritzeko trantsizioa baizik mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Arimak kofatuen bidez sartzen dira lurraren barnealdera, Ilargiren argiak gidatuta. Han, jainkosa amaren jauregi lurpekoetan, asabekin batera atseden hartzen dute Natura berari indar berriak ematen dizkioten bitartean asaben berritzeko aspaldi uneoro bidean menderako.
Baserritar zahar batek hilzorian zegoela esan zuen: "Ez izan beldurrik, amaren besoetara noa". Bere aurpegian bake sakona ikusten zen, Amalurrek bere seme-alaba leialak nola hartzen dituen erakutsiz bere sabel-zerean uneoro haranetan barrena menderako biderako asmoz.
Lurrerako itzuleraren mitoak euskal mundu-ikuskeraren oinarrizko oreka ordezkatzen du. Gizakia eta lurra bat direla gogorarazten digu, eta heriotza Natura sakratuaren ziklo betierekoan integratzea dela gure asaben oroimen sakratuan menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Lotutako lekuak
Jarlekuak
Elizetan hildakoak gogoratzeko erabiltzen ziren antzinako "eserlekuak".
La madre difunta que regresó a despedirse de su hijo pequeño
Hildakoen itzulerari buruzko euskal kontakizunen artean, ama bat eta bere seme-alaba txikiak tartean dituztenek samurtasun berezia dute, mendekatzaile diren espektroen edo kondenatutako arima penatuen istorioetatik bereizten dituena. Itzultzen den amak ez du justiziarik bilatzen ezta beldurtu nahi ere, baizik eta etena geratu zen zerbait burutu besterik ez.
Hemeretzigarren mendearen amaieran eta hogeigarrenaren hasieran etnografoek jasotako bertsio zaharrenetan, ama hilak hil ondorengo lehen berrogei egunetan itzultzen zen utzi zuen haurtxoa amabitarteko bidez elikatzeko, haurrak beroa eta janaria zuela ziurtatuz hildakoen mundura betiko joan aurretik.
Maitasun amatiarrak atzeratu ezin zuen agurra
Gaueko bisita hauek aurkitzen zituen familiak ez zituen eteten ezta salatzen ere, baizik eta zirena bezala errespetatzen zituen: bere lanik garrantzitsuena erdizka ez geratzea ziurtatu behar zuen ama baten azken gestua gisa. Esku hartzea baserrian inork egiteko prest egongo ez litzatekeen krudeltasun bat izango litzateke.
Miotza gainditzen duen amodio amatiarraren kondaira honek euskal herri-psikologian sustraituen dagoen usteetako bat islatzen du: lotura afektiborik indartsuenak ez direla heriotzaren egitate fisiko soilarekin eteten, baizik eta itxiera aktibo eta kontziente bat eskatzen dutela benetan askatu ahal izateko.
