Pirinioetako mendiak
Lainoa abisurik gabe jaitsi eta Intxixuak zain dauden lekuak.
Barreak Lainoan
— Intxixuek bidaiariekin jolasten dutenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko mendiak
- • Izena euskaraz: Lainopean barreak
- • Izakiak: Intxixu, bidaiariak
- • Motiboak: txantxak, lainoa, desorientazioa
- • Kronologia: Ahozko tradizio bizia
Kondaira
Lainoa mendietan biltzen denean, lamiarren barre-algara gozoak entzun daitezkeela diote kondairek. Risas en la niebla horiek lamiak dirdira eginez jjolasean ari direla seinale dira, haien kofatuetatik hurbil mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz.
Barre hauek liluragarriak dira, baina baita arriskutsuak ere axolagabeentzat. Laino artean gidatzen zaituztela dirudi, baina norabidea galdarazi dezakete lamiarrek haien sekretuak babestu nahi badituzte asaben berritzeko aspaldi uneoro haranetan barrena menderako biderako.
Artzain batek laino artean barreak entzun zituen eta lamiar talde bat orrazten ikusi zuen erreka ondoan. Mutikoa begirune handiz geratu zen begira, eta lamiarrek, bere asmo onak ikusita, lainoa ireki zioten etxerako bidea erakutsiz jolas artean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Lainoko barreen mitoak Naturaren alderdi ludiko eta misteriotsua irudikatzen du. Erakusten digu mendiak baduela bere bizitza propioa, gizakiaren begietatik urrun gertatzen dena, eta gure baimenik gabe ez sartzea dela hoberena gure asaben oroimen sakratuan menderako biderako.
Lotutako lekuak
Las voces alegres que la bruma arrastra sin origen fijo
Kantauri aldeko lainoak euskal tradizioan nortasun propioa du. Ez da fenomeno meteorologiko bat soilik, munduak elkarrengana hurbiltzen diren eta beste aldeko ahotsak mundu ikusgarrira egun argietan ezinezkoa den naturaltasun batekin iragazi daitezkeen egoera bat baizik. Lainoa giro ezin hobea da eguneroko naturaz gaindikorako.
Laino lodiko egunetan bideak zeharkatzen zituztenek ziurtatzen zuten maiztasunez elkarrizketa zatiak, urruneko barre algarak edo inoiz figura ikusgarri batean gauzatzen ez ziren beren urratsen paraleloak ziren hotsak entzun zituztela. Lainoak hotsak anplifikatu eta desformatu egiten zituen, hala nola erreala zena eta imajinatutakoa bereiztea benetan ezinezkoa gertatzen zen.
Arin ibili eta deitzen duen inongo ahotsei ez erantzun
Herri-araua argia zen: lainoaren erdian ezaguna suen duen ahots batek zure izena ahoskatzen badu, ez erantzun eta ez biratu. Iturriaren soinura erantzutea edo begiratzea lainoko entitateek gainontzeko bidean laguntzeko gonbidapen gisa interpretatzen zuten onarpen modu bat zen.
Iluntasunean edo lainoan deitzen duenari ez erantzuteko arau hau mundu osoko dozenaka tradizio ezberdinetan agertzen da. Euskal kulturak hain zehaztasun handiarekin formulatu izanak erakusten du ikusgarritasunak huts egiten duen inguruneetan gorputzik gabeko ahotsak entzuteko esperientzia lainoa bera bezain unibertsal dela.
