Pirinioetako mendiak
Lainoa abisurik gabe jaitsi eta Intxixuak zain dauden lekuak.
Barreak Lainoan
— Intxixuek bidaiariekin jolasten dutenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko mendiak
- • Izena euskaraz: Lainopean barreak
- • Izakiak: Intxixu, bidaiariak
- • Motiboak: txantxak, lainoa, desorientazioa
- • Kronologia: Ahozko tradizio bizia
Kondaira
Lainoa menditik trinko jaisten denean, bide ezagunak estaliz eta mugarri familiarrak ezabatuz, Intxixuak beren jolas gogokoenerako esnatzen dira: bidaiari fidakorrak galtzera eramateko. Haien barre zorrotzek, kristalezko txilinak balira bezala, laino artean oihartzun egiten dute, inork jatorria aurkitu ezin duela.
Baserrietako zaharrek kontatzen dute ibiltari trebe batek mila aldiz egin dezakeela bidezidor bera, baina laino artean barre isekari hori entzuten duen unean galduta dagoela. Intxixuek seinale-harriak mugitzen dituzte, gida ziren errekak ezkutatzen dituzte, eta mendia erabat ezezaguna balitz bezala agerrarazten dute.
Lesakako artzain zahar batek kontatzen zuen laino gau batean barrea hain gertu entzun zuela, non hankan zerbait txikiaren igurtzia sentitu baitzuen. Behera begiratu zuenean ez zuen ezer ikusi, baina makila desagertua zen. Hurrengo goizean aurkitu zuen, igotzea ezinezkoa zen harkaitz baten gailurrean sartuta.
Intxixuen aurkako babes bakarra norbera dagoen lekuan eseri eta egunsentia itxarotea da. Esaten dute eguzkiaren lehen argiarekin izakiak aspertu eta biktima berrien bila joaten direla. Barreak hasten direnean oinez jarraitzen saiatzen den bidaiaria betiko ibil daiteke jada berea bezala ezagutzen ez duen mendi batean.
Lotutako lekuak
Jatorri finkorik gabe lanbroak arrastatzen dituen ahots alaiak
Kantauri aldeko lainoak euskal tradizioan nortasun propioa du. Ez da fenomeno meteorologiko bat soilik, munduak elkarrengana hurbiltzen diren eta beste aldeko ahotsak mundu ikusgarrira egun argietan ezinezkoa den naturaltasun batekin iragazi daitezkeen egoera bat baizik. Lainoa giro ezin hobea da eguneroko naturaz gaindikorako.
Laino lodiko egunetan bideak zeharkatzen zituztenek ziurtatzen zuten maiztasunez elkarrizketa zatiak, urruneko barre algarak edo inoiz figura ikusgarri batean gauzatzen ez ziren beren urratsen paraleloak ziren hotsak entzun zituztela. Lainoak hotsak anplifikatu eta desformatu egiten zituen, hala nola erreala zena eta imajinatutakoa bereiztea benetan ezinezkoa gertatzen zen.
Arin ibili eta deitzen duen inongo ahotsei ez erantzun
Herri-araua argia zen: lainoaren erdian ezaguna dirudien ahots batek zure izena ahoskatzen badu, ez erantzun eta ez biratu. Soinuaren iturrira erantzutea edo begiratzea lainoko entitateek gainontzeko bidean laguntzeko gonbidapen gisa interpretatzen zuten onarpen modu bat zen.
Iluntasunean edo lainoan deitzen duenari ez erantzuteko arau hau mundu osoko dozenaka tradizio ezberdinetan agertzen da. Euskal kulturak hain zehaztasun handiarekin formulatu izanak erakusten du ikusgarritasunak huts egiten duen inguruneetan gorputzik gabeko ahotsak entzuteko esperientzia lainoa bera bezain unibertsal dela.
