Euskal Herriko baserriak
Menderen bitartez ilargi-nekazaritza praktikatu den lekua.
Ilargiarekin Ereitea
— Ilargiren indarra euskal nekazaritzan —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko baserriak
- • Izena euskaraz: Ilargiaren ereintzea
- • Izakiak: Ilargi, nekazariak
- • Motiboak: nekazaritza, ilargi-faseak, uztak
- • Kronologia: Gaur egun arte indarrean dagoen tradizioa
Kondaira
Nekazaritzako lanetan, Ilargi-ren faseak jarraitzea ezinbestekoa zen uztarik onenak lortzeko. Zaharrenek irakasten zuten noiz zen garai egokia ereiteko edo mozteko, ilargi-argiak lurraren emankortasuna kontrolatzen duelako hasieratik menderako biderako asmoz berritzeko.
Ereiteko (sembrar) unea ilbeteari lotuta zegoen beti, hazia indarrez hazi zedin Amalurren besoetan. Ilbeheran, ordea, sustraiak sendotzeko lana egiten zen, Natura sakratuaren ziklo bakoitza errespetatuz euskal haranetan mendeen poderioz uneoro bidean menderako.
Baserritar batek ilargiaren faseak mespretxatu zituen eta uztak galdu zituen handik gutxira. Ilargiak bere argia kendu zion eta lurra idortu egin zen zigor gisa. Mutilak apaltasuna ikasi zuen eta handik aurrera zeruko seinaleei jaramon egiten hasi zen menderako biderako.
Ilun-lanen mitoak astronomia eta nekazaritzaren arteko lotura sakratua irudikatzen du. Erakusten digu gizakiaren lana zeruko eta lurreko indarrekin koordinatu behar dela Natura oparoa izan dadin gure asaben oroimen sakratuan menderako biderako asmoz.
Lotutako lekuak
Baserritar baratzeak
Gaur egun oraindik Ilargiaren faseei jarraituz ereiten den lekua.
El ciclo lunar como guía del sembrador sabio vasco
Ilargi ez zen euskal nekazarientzat udako gauak argitzen zituen astro bat soilik. Egutegi bizi eta zehatza zen, noiz erein, noiz inausi, noiz jaso eta noiz lurra atseden hartzen utzi hurrengo zikloa berdina edo oparoagoa izan zedin markatzen zuena. Hura alde batera uztea akats nekazaritzakoa eta espirituala zen.
Ilargi gorakorrari goitik hazten denaren ereitea laguntzen zion, beherakoari erroak ateratzeko edo tirakada beherakorraz baliatzen diren lanak egiteko unea zen. Belaunaldiz belaunaldi baserritarrek transmititutako nekazaritza ilargitar honek, giza lanaren eta ziklo naturalen arteko harreman zuzeneko mendeetako behaketa metatuan zuen oinarria.
Ilargi alaba gisa eta lurraldeko erloju gisa
Ilargia Amalurren alaba eta eguzkiaren ahizpa gisa pertsonalizatzeak, ilargi-zikloari jarraitzea lurraldeko indarrekin senide-harremana izateko ekintza bihurtzen du. Ilargia betean ereitea sineskeria bati jarraitzea ez zen, familiarekiko eta onginahiko gisa aitortzen zen munduaren dimentsio baten erritmoarekin sintonizatzea baizik.
Ilargi-nekazaritza berriro aurkitzen ari diren egungo nekazari ekologikoak, jakin gabe, baserritarrek inoiz erabat utzi ez zuten praktika bat berreskuratzen ari dira. Mendi-baserri batzuetan ilargi-egutegia oraindik ere eguraldi iragarpen digitala bezain erregulartasunez kontsultatzen da.
