Euskal Herriko baserriak
Mendeetan zehar ilargi-nekazaritza praktikatu den lekua.
Ilargiarekin ereitea
— Ilargiren indarra euskal nekazaritzan —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko baserriak
- • Izena euskaraz: Ilargiaren ereintzea
- • Izakiak: Ilargi, nekazariak
- • Motiboak: nekazaritza, ilargi-faseak, uztak
- • Kronologia: Gaur egun arte indarrean dagoen tradizioa
Kondaira
Baserritarrek ez zuten inoiz ereiten Ilargiri begiratu gabe. Ilargiak, bere ziklo aurreikusgarriekin, nekazaritza-bizitzaren erritmoa markatzen zuen: noiz landatu, noiz inausi, noiz bildu. Haren seinaleak baztertzeak urteko uzta arriskuan jartzea esan nahi zuen.
Ilgoran gorantz hazten diren laboreak ereiten ziren: fruituak, loreak eta zerealak. Izerdia indarrez igotzen zen, Ilargi zeruan hazten zen bezala. Ilbeheran, berriz, sustraiak eta tuberkuluak landatzen ziren: patatak, azenarioak eta arbiak. Energia lurrerantz jaisten zen.
Ilbetea uzta biltzeko eta ospatzeko unea zen, fruituek beren distira handiena hartzen baitzuten. Ilberria, aldiz, atseden eta lurra prestatzeko garaia zen. Zuhaitzak ilbeheran inausten ziren izerdi gehiegi ez galtzeko, eta fase horretan moztutako egurrak hobeto eusten zien intsektuei.
Baserrietan belaunaldiz belaunaldi transmititutako antzinako jakintza honek oinarri zientifikoa duela erakutsi da: Ilargiak benetan eragiten du landareen izerdiaren eta likidoen mugimenduan.
Lotutako lekuak
Baserritar baratzeak
Gaur egun oraindik Ilargiaren faseei jarraituz ereiten den lekua.
Ilargi-zikloa euskal ereile jakintsuaren gidari gisa
Ilargia ez zen euskal nekazarientzat udako gauak argitzen zituen astro bat soilik. Egutegi bizi eta zehatza zen, noiz erein, noiz inausi, noiz bildu eta noiz lurra atseden hartzen utzi markatzen zuena, hurrengo zikloa berdina edo oparoagoa izan zedin. Hura alde batera uztea nekazaritza-akatsa eta akats espirituala zen.
Ilgoran gorantz hazten dena ereitea lagungarria zen, eta ilbehera erroak ateratzeko edo beheranzko tirakadaz baliatzen diren lanak egiteko unea zen. Belaunaldiz belaunaldi baserritarrek transmititutako ilargi-nekazaritza honek giza lanaren eta ziklo naturalen arteko harreman zuzeneko mendeetako behaketa metatuan zuen oinarria.
Ilargi alaba gisa eta lurraldeko erloju gisa
Ilargia Amalurren alaba eta eguzkiaren ahizpa gisa pertsonalizatzeak ilargi-zikloari jarraitzea lurraldeko indarrekin senide-harremana izateko ekintza bihurtzen du. Ilbetean ereitea ez zen sineskeria bati jarraitzea, senide eta onginahiko gisa aitortzen zen munduaren dimentsio baten erritmoarekin sintonizatzea baizik.
Ilargi-nekazaritza berriro aurkitzen ari diren egungo nekazari ekologikoak, jakin gabe, baserritarrek inoiz erabat utzi ez zuten praktika bat berreskuratzen ari dira. Mendi-baserri batzuetan ilargi-egutegia oraindik ere eguraldi iragarpen digitala bezain erregulartasunez kontsultatzen da.
