Ekialdeko zerumuga
Eguzki goizero eta Ilargi gauero sortzen diren lekua.
Eguzkia eta Ilargia
— Astro bikien arteko harremana —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko zeruak
- • Izena euskaraz: Eguzki eta Ilargi
- • Izakiak: Eguzki, Ilargi, Amalur
- • Motiboak: ahizpatasuna, oreka, txandak
- • Kronologia: Antzinako mito kosmogonikoa
Kondaira
Euskal kosmobisioan, Eguzki eta Ilargi bi ahizpa astral dira, Amalur-en alabak, eguna eta gaua txandaka gobernatzen dituztenak. Hain zuzen ere, haien arteko orekari esker da posible bizitza euskal haranetan mendeen dekursoan bidean menderako biderako.
Bi ahizpen arteko harmonia ezinbestekoa da. Eguzkik indarra eta hazkundea ematen die laborantzari, eta Ilargik atseden uneak eta hildakoen bidea gidatzen ditu kofatuen sarreretan dirdira eginez uneoro gure asaben oroimen sakratuan menderako biderako asmoz berritzeko.
Behin, Eguzki eta Ilargi hodei artean elkartu zirela esaten da, eta orduan gertatu zen eklipsea jainkosa amaren muxu baten gisa ulertzen zuten zaharrenek. Gero, bakoitza bere bidetik jarraitu zuen oreka kosmikoa berrezartzeko asmoz bidearen amaierara arte uneoro menderako.
Sol eta Lunaren mitoak dualtasuna eta munduaren antolakuntza irudikatzen du. Erakusten digu argiak eta iluntasunak leku bera dutela Amalurren bihotzean, eta euskaldunok biak beneratu behar ditugula gure lurraldean bakea mantentzeko menderako biderako asmoz berritzeko.
Lotutako lekuak
Mendebaldeko zerumuga
Astroak Amalurren golkora itzultzeko sartzen diren lekua.
El nacimiento de Eguzki e Ilargi: La protección cósmica de Amalur
Euskal pentsamendu kosmologikoaren jatorrizko sustrai harrigarrietaraino iritsiz, Amalur jainkosa handiari buruzko epopeia hunkigarria taupadaka ari da. Antzinako herritarrak beldurtzen zituzten gau amaiezinetan, beren lur ama gurtuari laguntza bizi eta dirdiratsu bat eskatzen zioten erreguetan.
Gozotasunez eta errukiz, ama teluriko andreak bere koba ederrak ireki zituen eta bere alaba dirdiratsu Eguzki erditzen zuen. Eguzki-disko handiak zeru zabala urreztatzen zuen bitartean, munstro itsu beldurgarriek mendiko koba beltz eta izoztuenetara ihes egiten zuten garrasika.
Distira apaldu eta misteriotsu bat
Baina arratsaldero Eguzki andere dirdiratsua itsasoko uretara jaistean, iluntasun gaindiezina indartsu itzultzen zen. Oihu eta erregu artean gizaki beldurtuek behin eta berriz laguntza eskatu zioten jainkosari gauerako, piztia azkarren aurkako babes bila.
Lurreko jainkotasun neurtezinak baimendu zuen Ilargi izeneko ilargi zurbil magikoa sortzea. Haren distira ahula izan arren, sorginak eta gaueko munstroak uxatzea lortzen zuen, eta Amalur babesleak eguzkilorearen lorea tailatzen irakatsi zien familiei atalaseak gaitz guztietatik babesteko.