Ekialdeko zerumuga
Eguzki goizero eta Ilargi gauero agertzen diren lekua.
Eguzkia eta Ilargia
— Astro bikien arteko harremana —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko zeruak
- • Izena euskaraz: Eguzki eta Ilargi
- • Izakiak: Eguzki, Ilargi, Amalur
- • Motiboak: ahizpatasuna, oreka, txandak
- • Kronologia: Antzinako mito kosmogonikoa
Kondaira
Eguzki eta Ilargi Amalur Ama Lurraren sabel beretik jaio ziren. Ahizpak dira, euskal mitologian bi astroak femeninoak baitira, eta munduaren hasieratik zerua argitzeko eta gizakiak babesteko ardura partekatzen dute.
Eguzkia mendebaldetik sartzen denean, Amalurren altzora itzultzen da atseden hartzera. Orduan Ilargi ekialdetik agertzen da, bere ahizparen lekukoa hartuz. Ez dute inoiz zeruan topo egiten, eklipsearen une bakanetan izan ezik. Orduan, laburki agurtzen dute elkar, bakoitzak bere kontrako bidea jarraitu aurretik.
Esaten da ahizpek lurraren bidez hitz egiten dutela. Ilunabar bakoitzean, Eguzki jaisten denean, eguneko berriak xuxurlatzen dizkio Amalurri. Egunsenti bakoitzean, Ilargi erretiratzen denean, gaueko sekretuak kontatzen dizkio Ama Lurrari. Horrela, elkartuta jarraitzen dute, elkar ikusten ez badute ere.
Txandakatze perfektu horrek munduaren oreka bermatzen du: eguneko beroa eta gaueko freskura, jarduera eta atsedena, landareen hazkundea eta berroneratzea, bizitza ikusgarria eta arimen bidaia.
Lotutako lekuak
Mendebaldeko zerumuga
Astroak Amalurren golkora itzultzeko sartzen diren lekua.
Eguzki eta Ilargiren jaiotza: Amalurren babes kosmikoa
Euskal pentsamendu kosmologikoaren sustraietan Amalur jainkosa handiaren kontakizuna dago. Antzinako herritarrak gau amaigabeek beldurtzen zituztenean, Ama Lurrari laguntza argitsu bat eskatu zioten.
Amalurrek bere koba sakonak ireki eta Eguzki alaba dirdiratsua sortu zuen. Zerua urrez bete zenean, gaueko munstroek mendiko leize ilunetara ihes egin zuten.
Distira apal eta misteriotsua
Baina arratsaldero Eguzki itsasoko uretara jaisten zenean, iluntasuna berriro itzultzen zen. Gizakiek beste babes bat eskatu zioten Amalurri, gauaren beldurren aurka.
Orduan sortu zen Ilargi, distira leuneko alaba zurbila. Haren argiak ez zuen Eguzkirena bezalako indarrik, baina nahikoa zen gaueko izakiak urruntzeko eta bideak erakusteko. Amalurrek, gainera, eguzkilorea ateetan jartzen irakatsi zuen etxeak gaitzetik babesteko.