Herensugeren koba
Herensugeak bere altxorra zaintzen zuen lekua.
Dragoiaren Altxorra
— Ehun herriren aberastasunak Herensugek zaintzen —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Euskal mendietako kobak
- • Izena euskaraz:Dragoiaren altxorra
- • Izakiak:Herensuge, altxor bilatzaileak
- • Motiboak:altxorra, gutizia, zaintza, galbidea
- • Kronologia:Erdi Aroko ahozko tradizioa
Kondaira
Bere koba ketuen sakonean, Herensugek urrez eta bitxiz osatutako ohantze baten gainean egiten zuen lo, mendez mende pilatutako aberastasunaren gainean. Dragoiak ehun herriren zerga bildua zuen: garai guztietako txanponak, zilar landuzko kopak, errege ahaztuen koroak eta uso-arrautzen tamainako harribitxiak.
Ausart asko saiatu ziren altxorraz jabetzen, aberastasun imajinaezinen kontakizunek erakarririk. Inor ez zen inoiz itzuli. Esaten dutenez, Herensugek urrunetik usain zezakeen gizonen bihotzeko gutizia, eta bere lozorrotik esnatzen zen asmo zikoitzak zituen norbait bere gordelekura hurbiltzen zenean.
Kondairak dio San Migelek zazpi eguneko borrokaren ondoren dragoia garaitu zuenean, altxorra harekin batera hondoratu zela lurraren sakonera neurgaitzetan, inork berriro inoiz eskuratu ez zezan.
Artzain batzuek diote ekaitz elektrikoetako gauetan urre-koloreko distira bat ikus daitekeela Aralarko harkaitz batzuen arrakaletatik ateratzen: galdutako altxorraren distira, norbaitek aurki dezan zain, edo agian norbait hura bilatzeko bezain zentzugabea izan dadin zain.
Lotutako lekuak
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- J. Caro Baroja: Algunos mitos españoles
- Nafarroako eta Gipuzkoako ahozko tradizioa
Mendilerroaren azpian ezkutatutako urrearen zaindari den Herensugea
Kultura europar askotan herensugea altxorren zaindari gisa agertzen da, eta euskal mitología ez da salbuespena. Aberastasun lurperatuak zaintzen dituen Herensugeak azpiko munduko izaki izaera konbinatzen du lurrak bere geruza sakonenetan gordetzen duena babesteko funtzioarekin: mineralak, ura eta lurpeko aberastasun mota guztiak.
Euskal herri-tradizioko altxor bilatzaileek bazekiten urrea aurkitzea arazoaren zatirik errazena zela. Benetan zaila zena Herensugearen ondotik haren arreta piztu gabe pasatzea zen, edo ilargi-zikloaren une zehatza aurkitzea non sugeak sarrera azkar bat ahalbidetzeko nahikoa sakon lo egiten zuen.
Lasai lo egon beharko lukeena esnatzen duen gutizia
Gutiziak bakarrik bultzatuta altxorraren lekura iristen zirenek Herensugea guztiz piztuta eta erne aurkitzen zuten beti. Beste asmo batekin hurbiltzen zirenak, edo besterik gabe bilatzen ez zuten zerbaiten ustekabeko lekuko bihurtzen zirenak, batzuetan piztiak alde batera uzten zituen arreta mereziko ez balute bezala.
Herensugearen arriskugarritasunaren banaketa hau bisitariaren asmoaren arabera etika naturaz gaindiko oso koherentea islatzen du. Lurrean ezkutatutako altxorrak ez dira edonorentzat eskuragarri dagoen botina, baizik eta hurbiltzen denaren motibazioa ebaluatzen duten indarrek babestutako baliabideak, nola erantzun erabaki aurretik.
