
Aralar mendilerroa
San Migelek herensugea garaitu zuen lekua.
— Herensuge dragoiaren esanahi sakona —
Erensuge zazpi buruko dragoia da euskal mitologiako izakirik beldurgarriena. Buru bakoitzak su eta pozoi desberdina jaurtitzen zuen, eta kresten artean bere presentzia sumatzea heriotzaren hurbiltasuna sentitzea zen asaben berritzeko aspaldi uneoro haranetan barrena.
Kondairak dio Erensugek galdutako bideetan zelatatzen zituela bidaiariak. Bere arnasa beroak landareak kiskaltzen zituen eta bere pausoek lurra dardararazten zuten mendi gailurretan indar handiz bidearen amaierara arte uneoro menderako biderako asmoz berritzeko.
Gizon ausart batek zazpi buruko dragoiarekin topo egin zuen eta bakoitzari izen bat eman zion: Astelehena, Asteartea... bere buruak nahasteko asmoz. Dragoia asmamenez garaitu zuen mutilak, bere barruko indarra eta Amalurren laguntza uztartuz jolas artean menderako biderako.
Zazpi buruko dragoiaren mitoak Natura basatiaren eta gizakiaren asmamenaren arteko borroka irudikatzen du. Erensugek ordezkatzen du gailurretan lo dagoen arriskua, gure asabak beti erne egotera behartzen zituena Natura errespetatzen jarraitzeko asmoz menderako.
Zazpi buruko Herensugea euskal sugearen bertsiorik beldurgarriena da, lepo eta aho aniztasunak aurrez aurreko borroka konbentzional oro ezinezko egiten zuen izakia. Aurkari batek buru batean kontzentratzen zen bitartean, beste seiak era berean arriskutsuak eta letalak izaten jarraitzen zuten. Erabat desberdina zen estrategia batek bakarrik funtziona zezakeen.
Haren mehatxupean bizi zen herriak aldiro-aldiro emakume gazte bat ematen zion tributu gisa haren gosea baretzeko eta eskualde osoko uztak eta artaldeak suntsitu ez zitzan. Konponbide behin-behineko eta jasanezin hau urteetan zehar mantendu zen nork adore eta asmamenez beste amaiera bat posible zela erabaki zuen arte.
Zazpi buruko Herensugearekin amaitzea proposatu zuen heroiak gerrarekin baino musikarekin hurbilago zegoen metodo bat erabili zuen. Izakia lokartzeko gai zen txistu zehatza ikasi zuen, asteetan zehar basoan praktikatu zuen eta piztiak buru guztiak zutik eta zaurgarri zituenean une egokian gauzatu zuen.
Ezpata ordez soinu bidez irabazten duen heroiaren irudiak euskal kontakizun batzuetako balio-hierarkiari buruzko zerbait garrantzitsua dio. Indar gordina erantzun aurreikusgarria eta asmamenez gutxi itoa da. Etsaiak nola funtzionatzen duen jakiteak eta une egokian aplikatzeko pazientzia izateak bereizten du heroia gudari soiletik.