Aralar mendilerroa
Herensugeak bere koba zuen lekua.
Neskatoen Zerga
— Herensugek herriei eskatzen zien prezio izugarria —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Aralar mendilerroa, Nafarroa-Gipuzkoa
- • Izena euskaraz:Nesken zerga
- • Izakiak:Herensuge, neskatxak, San Migel
- • Motiboak:sakrifizioa, tributua, askapena
- • Kronologia:Erdi Aroko tradizioa
Kondaira
Herensuge, zazpi buruko dragoia, zerga beldurgarri bat ezarria zien Aralarko mendilerroko herriei. Ilargi berri bakoitzean, neskatxa bat eman behar zioten piztiari, bestela haren zazpi ahoek soroak, abereak eta herri osoak suntsituko baitzituzten suzko arnasarekin.
Herriak izututa obeditzen zuten, zozketaz erabakiz zein familiak eman behar zuen alaba. Amek asteak ematen zituzten negarrez zozketa hilgarriaren aurretik. Aitek alferrikakoak izango zirela zekizkiten ezpatak zorrozten zituzten. Eta ilargi bakoitzean, gazte bat mendira igotzen zen bakarrik, inoiz ez itzultzeko.
Hori belaunaldiz belaunaldi luzatu zen, harik eta egun batean eskualde osoko jauntxo boteretsuenaren alabari egokitu zitzaion arte. Orduan, azkenean, munstroari aurre egiteko gai izango zen txapeldun bat bilatu zuten. San Migel zerutik jaitsi zen bere ezpata suzkoarekin armaturik.
Zazpi egun eta zazpi gau iraun zuen borrokaren ondoren, goiaingeruak dragoiaren zazpi buruak banan-banan moztu zituen. Lurra betiko askatu zen haren uztarritik, eta dragoia erori zen lekuan Aralarko San Migelen santutegia eraiki zuten, gaur egun ere mendilerroa koroatzen duena.
Lotutako lekuak
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- Aralarko santutegiko artxiboa
- Nafarroako eta Gipuzkoako ahozko tradizioa
Haraneko gurasoak izutzen zituen urteko zerga
Munstro bati neskatxen zerga ematearen motibo narratiboa mitologia unibertsalean hedatuenetakoa da, eta euskal tradizioak bere berezitasunekin lantzen du. Tokiko bertsioetan munstro hartzailea Herensugea edo ur sakonekin lotutako izakiren bat izan ohi da, eta arazoaren ebazpenak euskal herri-asmamenaren berezko bideei jarraitzen die.
Zozketaz sakrifizio hura egokitzen zitzaion neskatxa ez zen bertsio zaharrenetan biktima pasibo bat, askotan arazoaren ebazpenaren ardatza baizik. Patua munstroa harritzen zuen lasaitasunez onartzen zuen, eta lasaitasun hori bera piztiaren armadurako lehen pitzadura zen.
Beldurra espero dutenak nahasten dituen ausardia lasaia
Bertsio batzuek gaztea Herensugea bere puntu ahula agertzera behartzen duen galdera batekin engainatzen erakusten dute, edo haren konfiantza irabazten kanpoko aliatu batek esku har dezakeen unea iritsi arte. Horietan guztietan neska ez da kontakizunaren objektu soila, baizik eta haren agente aktibo eta erabakigarrienetako bat.
Munstrokeriari baliabide gizatiarrekin soilik aurre egiten dioten gazteen istorio hauek kontranarrazio baliotsua osatzen dute, heroiak normalean armadun gizonezkoak diren tradizio baten barruan. Ausardiak forma asko ditu, eta euskal tradizioak forma bakar batera ez mugatzeko adimena izan zuen.
