— Nafarroa / Gipuzkoa —
Bidasoa ibaia Nafarroako Baztan haranean jaiotzen da eta Txingudiko badian isurtzen da, Hondarribia eta Hendaia artean, Espainia eta Frantziaren arteko muga natural gisa. 66 kilometroko ibilbidean, Euskal Herriko paisaia ikusgarrienetako batzuk zeharkatzen ditu.
Bidasoaren harana, iparraldean Pirinioetatik kostara jaisterako batean, erromatarren aurreko garaietatik komunikazio-bide garrantzitsua izan da. Herri historikoak, gudu-lekuak eta erreka-ertzeko paisaia ederrak txandakatzen dira ibaiaren bi ertzetan. Berako, Lesaka, Igantzi eta Endarlatsa azpimarratu behar dira.
Ibaiak biodibertsitate-aberastasun apartekoena gordetzen du. Izokin atlantikoa urtero bere uretara itzultzen da ugaltzeko, eta bere errekastoek truita populazio onak mantentzen dituzte. Inguruko basoak eta ibai-bazterrak hegazti eta ugaztun kantaurikoetarako habitat garrantzitsua dira.
Bidasoa historikoki mugako ibaia izan da, Nafarroako Erresuma eta Frantziar koroa bereizten zituena. Gaur egun, mugak garrantzia galdu duen arren, ibaia bi herrialdeen arteko lotura natural izaten jarraitzen du, kultura eta paisaia partekatuak konektatuz.
Teodosio zaldun nafarrak bere gurasoak hiltzen ditu deabruak engainatuta. Penitentzia gisa kateatuta, mendiz mendi dabil Herensuge batek erasotzen dion arte. San Migel jaisten da, piztia menderatzen du eta haren kateak apurtzen ditu Aralar mendian.
1610eko inkisizioaren prozesu ospetsua, kofatu sakratuan akelarreak ospatzen zituzten nafar sorginen aurkakoa. Kondairak amesgaizto eta sinesmenen arteko bidaia bat eskaintzen du.
Orreagako igarobidea Karlomagnoren atzealdeko goardiari egindako segadaren eszenatokia izan zen. Tradizio epikoak porrota Roldan eta Hamabi Pareen balentria heroiko bihurtu zuen. Gaur egun, lekuak batailen, erromesen eta erdi aroko kantuaren oihartzunak gordetzen ditu.
Basoko Jauna, artaldeak mendi garaietan babesten dituen erraldoi iletsua. Gizakiei nekazaritza, burdinaren forja eta gari-iraupena irakatsi zien. Haren txistuak ekaitzak iragartzen ditu eta artzainei arriskuaz ohartarazten die.
Izugarrizko edertasuna duten izakiak, ahate-oiekin edo arrain-buztanarekin. Haien ile luzeak urrezko orraziekin orrazten dituzte iturri eta ibai ondoan. Errespetatzen dituenari laguntzen diote, baina iraintzen dituenari gupidarik gabe jazartzen zaizkio.
Belarrak, erditzeak eta antzinako erremedioak ezagutzen dituzten emakume jakintsuak. Zugarramurdin eta beste leku batzuetan gaueko akelarreak egiten zituztela esaten zen. Mito herrikoiak jazarpen eta sorgin-ehiza historia tragiko bat ezkutatzen du.
Bidasoa ibaia, Nafarroako Baztango haranean jaiotzen dena eta Txingudiko badian itsasoan isurtzen dena Hondarribia eta Hendaia artean, Pirinio mendebaldeko ibai geografikoki eta historikoki esanguratsuenetako bat da. Bere 66 kilometroko ibilbideak Nafarroa, Gipuzkoa eta Lapurdi probintzia-muga tradizionalak zeharkatzen ditu, eta mendez mende Espainia eta Frantziaren arteko mugako ibaia izateko funtzioa bete du.
Bidasoaren ibaiadarra, jatorritik bokalera, Pirinioko goi-mendiko paisaia basatitik lautada alubialera eta itsasadarraren ingurune kostaldekora igarotzeko modu bat da, oso espazio laburrean altuera eta klima oso desberdinak zeharkatuz. Ibaiaren bi ertzetako herri historikoak, Bera, Lesaka, eta Igantzi, beren Erdi Aroko dorreekin eta herriko-egiturekin, mugako ibaiak banaketaren zein truke-espazioaren funtzio bikoitza betetzen zuen garai bateko paisaia urbanoa dokumentatzen dute.
Bidasoaren ekologia apartekoa da Kantabriar isurialde osoan. Pirinioko izokin atlantikoak Bidasoan bere ugaltze-tokietako bat mantentzen du, eta bere ur garbi eta oxigenodunak truita eta itsas aingira populazio onak dituzte. Bidasoa Erromanikoan jadanik ospetsua zen bere arrantzagatik eta bere uretako eskubideen inguruko gatazkek dokumentazio historiko aberatsa utzi dute bi ertzeko komunitateen artean.
