— Lapurdi / Nafarroa Beherea —
Errobi ibaia (frantsesez Nive) Ipar Euskal Herriko ibai nagusia da, Pirinioetatik Baionara arte 79 kilometroko ibilbidea eginez. Bere ibilbidean Nafarroa Behereko haran eder onenak zeharkatzen ditu, Donibane Garazitik Lapurdiko kostalderaino, tokiko biztanleek maite-maitea duten ibaia.
Errobia Euskal Herriko ibai garbienetako bat da, ur kristalinez eta truita eta izokin populazio bikainarekin. Bere ertz berdeak pago-baso, txilardi eta altuetako larreak zeharkatzen ditu, Pirinioko isurialde atlantikoko paisaia ikusgarriena eskainiz.
Ibaia Frantziar Euskal Herriko herri historikoenenekin lotuta dago: Donibane Garazi, Donejakue Bidearen abiapuntua, bere adibiderik ederrena da. Baina Bidaxune, Garrüze eta Kanbo bezalako herri txikiak ere ibaiaren ertzean ezarri ziren, beren historia eta jarduera ekonomikoa urari lotuz.
Errobi, bere Pirinioko iturburutik Baionako Aturrira isurtzen den arte, Ipar Euskal Herriko hiran identitate naturalaren sinboloa da. Bere uretan piragua eta arrantza praktikan dira urtero zehar.
Teodosio zaldun nafarrak bere gurasoak hiltzen ditu deabruak engainatuta. Penitentzia gisa kateatuta, mendiz mendi dabil Herensuge batek erasotzen dion arte. San Migel jaisten da, piztia menderatzen du eta haren kateak apurtzen ditu Aralar mendian.
1610eko inkisizioaren prozesu ospetsua, kofatu sakratuan akelarreak ospatzen zituzten nafar sorginen aurkakoa. Kondairak amesgaizto eta sinesmenen arteko bidaia bat eskaintzen du.
Orreagako igarobidea Karlomagnoren atzealdeko goardiari egindako segadaren eszenatokia izan zen. Tradizio epikoak porrota Roldan eta Hamabi Pareen balentria heroiko bihurtu zuen. Gaur egun, lekuak batailen, erromesen eta erdi aroko kantuaren oihartzunak gordetzen ditu.
Basoko Jauna, artaldeak mendi garaietan babesten dituen erraldoi iletsua. Gizakiei nekazaritza, burdinaren forja eta gari-iraupena irakatsi zien. Haren txistuak ekaitzak iragartzen ditu eta artzainei arriskuaz ohartarazten die.
Izugarrizko edertasuna duten izakiak, ahate-oiekin edo arrain-buztanarekin. Haien ile luzeak urrezko orraziekin orrazten dituzte iturri eta ibai ondoan. Errespetatzen dituenari laguntzen diote, baina iraintzen dituenari gupidarik gabe jazartzen zaizkio.
Belarrak, erditzeak eta antzinako erremedioak ezagutzen dituzten emakume jakintsuak. Zugarramurdin eta beste leku batzuetan gaueko akelarreak egiten zituztela esaten zen. Mito herrikoiak jazarpen eta sorgin-ehiza historia tragiko bat ezkutatzen du.
Errobi ibaia (frantsesez Nive), Pirinioetatik Baionara 79 kilometroko ibilbidean Nafarroa Beherea eta Lapurdi zeharkatuz, Frantziar Euskal Herriko ibai garrantzitsuena da bai emari-tamainaren aldetik bai eskualdean duen dimentsio kulturalaren aldetik. Bere ur garbi eta azkarrek Pirinioko truita eta izokin atlantiko populazio onak dituzte, ibaia zona horretako arrantza-ibai onenetako bat izatera eramanez.
Errobi Donibane Garazitik pasatzen da, bere ibilbideko herririk garrantzitsuena eta Donejakue Bideko abiapuntu ospetsuenetako bat. Ibaia eta hiriaren arteko harremanak hainbat mende ditu, eta Erdi Aroko harrizko zubi zaharrak oraindik ibaia zeharkatzen dute, erromesen eta bertako biztanleen eguneroko pasatzeak ahalbidetzeko. Errobia, era berean, Baionako erdigunean isurtzen da Aturri ibaian, eta bere bokalera hiri-paisaia eder bat osatzen du.
Errobiak ibai-ertzetako herri eta paisaiengatik dituen balioa bezainbeste, haren garrantzia ibaiaren izaera naturalak gordetzen duen biodibertsitatean datza. Errobi Pirinio mendebal osoko ibai garbi eta kontserbatuenetako bat izaten jarraitzen du, eta bere ibaiadarreko basoak eta ur-hezeguneak hegazti eta ugaztun ugari babesten dituzte.
