Anboto mendia
Aatxe ekaitzetan zehar galopan ibiltzen den gailurra.
Tximisten Zezezena
— Aatxe zeruko suaren artean galopan —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Anbotoko sima eta kobak
- • Izena euskaraz: Tximisten zezena
- • Izakiak: Aatxe, Mari
- • Motiboak: ekaitza, sua, babesa, zigorra
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Zezengorri-ren presentzia ekaitzei eta tximistei lotuta dago. Kresten gainean tximistak zerua argitzen duenean, Zezengorri-ren ile gorria tximistaren dirdira bera dela esaten dute zaharrenek mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Tximistaren suak genio honen begietatik ateratzen direla zirudien. Zezengorri ekaitzaren bidea argitzen du, kofatu sarrerak zainduz eta asmo txarrez hurbiltzen direnak beldurtuz hasieratik bidearen amaierara arte uneoro menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Mutil bati Zezengorri-ren tximista batek bere etxerako bidea erakutsi zion laino artean galdurik zegoenean. Mutilak jainkosari eskerrak eman zizkio eta handik aurrera mendia bere babesle gisa ikusten hasi zen menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi uneoro bidean menderako.
Toro de relámpagos mitoak Naturaren indar atmosferikoak eta lurrakoak uztartzen ditu. Zezengorri da tximistaren eta zezenaren arteko baturaren bidez kosmosaren indar dirdiratsua ordezkatzen duena gure asaben oroimen sakratuan menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
El toro de fuego que cruza el cielo vasco anunciando la tormenta
Marik zeruan zehar egiten dituen deuseztapenetan hartzen dituen edo deitzen dituen forma anitzen artean, suzko zezena ikusgarrienetakoa eta beldurgarrienetakoa da. Proportzio izugarriko animalia bat, ilea erabat sutan duena, zerua tximista baten abiaduran zeharkatzen duena, beheko gizakiek meteoroekin nahasten dituzten txinparta rastro bat utziz.
Aatxe, bere forma bovinoan, irudi honen balizko jatorrietako bat da, baina suzko zezenaren aireko bertsioak pertsonaia indibiduala gainditzen du euskal kosmobisioan tximistaren botere suntsitzaile eta purifikatzailearen sinbolo zabalagoa bihurtzeko. Ondoren datorren trumoia literalki hodeien gaineko apata horien inpaktua da.
Suntsitzen duen sua eta berritzen duena bera dira
Antzina tximistak erretako landak sarri askotan bereziki emankorrak gertatzen ziren hurrengo denboraldietan, nekazarien behaketak zezen zerutiarraren ekintza aparentoki suntsitzailearen barruan ezkutatutako aztarna onuragarri gisa interpretatzen zuena. Suntsipena eta berroneratzea ez ziren kontrakoak, prozesu beraren bi fase baizik.
Suzko zezena zerua zeharkatzen ikustea berehala babesteko seinalea zen noski, baina baita natura-indar handiak gizakiaren etsai soilak ez direla gogorarazteko aukera bat ere, baizik eta giza bizitzak moldatu ditzakeen baina deuseztatu ezin ditzakeen lege propioei erantzuten dieten botereak.
