— Lapurdi —
Ugarana ibaia (frantsesez Nivelle) Lapurdiko ibai nagusia da, Sara herriaren inguruetan jaiotzen dena eta Donibane Lohizunen (Saint-Jean-de-Luz) Kantauriko itsasoan isurtzen dena. 39 kilometroko ibilbide laburrean, Frantziar Euskal Herriko paisaia ikusgarriena zeharkatzen du.
Ugarana ibaia Lapurdiko barnealdea kostarekin lotzen du, haran berde eta herri txarmagarrien artean ibiltzen diren ur garbietan. Bere ertzetan sakabanatutako baserriak eta errotarri zaharrak historikoki urarekin estuki lotutako bizimodu bat gogorarazten dute.
Ibaiaren bokalera Donibane Lohizuneko portuarekin bat egiten du, Euskal Herriko herri kostalderik politenetako bat. XVII. mendeko eliz gotikoa, arrantzale-kaiak eta Luis XIV.aren ezkontza historikoa ospatu zuen jauregia guztiak ibaiaren erraietatik itsasoari begira jarritako hiri bat dira.
Ugarana ibaiaren ingurean natura-balioa ere handia da. Ibai-ertzeko basoak eta hezeguneak hegazti eta ugaztun kantaurikoetako ugari babesten dituzte, eta bere urak izokin eta truita populazioak dituzte, arrantza-ibai maitatua bihurtuz.
Teodosio zaldun nafarrak bere gurasoak hiltzen ditu deabruak engainatuta. Penitentzia gisa kateatuta, mendiz mendi dabil Herensuge batek erasotzen dion arte. San Migel jaisten da, piztia menderatzen du eta haren kateak apurtzen ditu Aralar mendian.
1610eko inkisizioaren prozesu ospetsua, kofatu sakratuan akelarreak ospatzen zituzten nafar sorginen aurkakoa. Kondairak amesgaizto eta sinesmenen arteko bidaia bat eskaintzen du.
Orreagako igarobidea Karlomagnoren atzealdeko goardiari egindako segadaren eszenatokia izan zen. Tradizio epikoak porrota Roldan eta Hamabi Pareen balentria heroiko bihurtu zuen. Gaur egun, lekuak batailen, erromesen eta erdi aroko kantuaren oihartzunak gordetzen ditu.
Basoko Jauna, artaldeak mendi garaietan babesten dituen erraldoi iletsua. Gizakiei nekazaritza, burdinaren forja eta gari-iraupena irakatsi zien. Haren txistuak ekaitzak iragartzen ditu eta artzainei arriskuaz ohartarazten die.
Izugarrizko edertasuna duten izakiak, ahate-oiekin edo arrain-buztanarekin. Haien ile luzeak urrezko orraziekin orrazten dituzte iturri eta ibai ondoan. Errespetatzen dituenari laguntzen diote, baina iraintzen dituenari gupidarik gabe jazartzen zaizkio.
Belarrak, erditzeak eta antzinako erremedioak ezagutzen dituzten emakume jakintsuak. Zugarramurdin eta beste leku batzuetan gaueko akelarreak egiten zituztela esaten zen. Mito herrikoiak jazarpen eta sorgin-ehiza historia tragiko bat ezkutatzen du.
Ugarana ibaia (Nivelle frantsesez) Lapurdiko ibai nagusia da, Sara herriaren ondoan jaiotzen dena eta Donibane Lohizuneko badian itsasoan isurtzen dena. Bere 39 kilometro laburrek Lapurdiko barnealdeko paisaia berde eta baketsua zeharkatzen dute, Pirinioetako itzaleko larretan jaiotako ur garbi eta azkarrekin.
Ugaranaren ibaiadarrak eta ibai-ertzeko eremua Lapurdiko landa-paisaiaren adibide bikaina da, non zurezko fatxada gorri-zuridun baserriak ibaiaren ertzean banatuta dauden. Ingurune honek Ipar Euskal Herriko ondare arkitektonikoaren eta landa-ohituren adibiderik hobekien kontserbatua eskaintzen du, Espainiako alderekiko bereizgarri diren etxeen eta herrien antolaera batekin.
Donibane Lohizuneko ibai-bokalera historiaz beteta dago. Hemen ospatu zen 1660an Espainiako Maria Teresa infantaren eta Frantziako Luis XIV.aren arteko ezkontza, eta portu arrantzaleak mendez mende euskal arrantzaleen ontzidien abiapuntua izan du. Ibaia hirira iristen denean berea den paisaia osatzen du, ibai-itsasadarrarekin, XVII. mendeko elizarekin eta arrantzale-kaiekin.
