Bidegurutzeak
Zezengorri gaueko bidaiarien zain egoten den bidegurutzeak.
Zezengorri
— Zezen gorria —
Bidegurutzeen zaindaria
Zezengorri, "zezen gorria", bide bakartietan eta bidegurutze arriskutsuetan gaueko bidaiariak jazartzen dituen piztia sutsua da. Haren orro beldurgarriak zorigaitzak iragartzen dizkio haren lurraldean gaueko ordu debekatuetan ibiltzen denari, izpirituak nagusi direnean.
Mundu ikusgarria eta mundu ikusezina batzen diren bidegurutzeen zaindari zaharra da. Ezagutzen dugunaren eta naturaz gaindiko munduaren arteko leku hauek babesten ditu, antzinako tradizioak errespetatzen ez dituztenak zigortuz. Askotan Aatxerekin nahasten da, biak ala biak Mariren botereari lotutako manifestazioak baitira.
Ezaugarriak eta atributuak
🐂Kolore gorri bizia
🔥Natura sutsua
🛤️Bidegurutzeen zaindaria
📢Orro beldurgarria
Lotutako lekuak
Informazio gehigarria
Etimologia
Zezengorri izena zezen eta gorri hitzetik dator. Euskal ahozko tradizioan askotan Aatxerekin identifikatzen da.
Zezengorri bidegurutzeetan agertzen da, mundu-ikuspegi tradizionalean leku arriskutsu eta berezitzat hartzen diren tokietan. Haren gaueko agerpenak zorigaitzak iragartzen ditu edo tabuak hausten dituztenak zigortzen ditu.
Sinbologia eta atributuak
- Lur azpiko sua
- Babesa
- Bidegurutzeak
- Ezkutuko mundua
Beste kultura batzuetako baliokidetzak
- Aatxe (euskal tradizioa)
- Cuero (Kantabria)
- Ñuberu (Asturias)
- Zezen sakratua (unibertsala)
Zezengorri: suzko orroa eta amildegiko mezularia
Aatxe bezalako beste izaki adardun batzuen zeregin babesleekin lotuta, Zezengorri ("zezen gorria") euskal mitologia paganoaren manifestazio borrokalarienetako bat da. Amalur jainkosaren mundu ezkutua babesten duen izakia da.
Gizakiari jazartzen zaion animalia-itxurako irudikapen oldarkorra da, lurraren zikloak ez errespetatzearen zigorrez ohartarazten duena.
Tximista gorria bidegurutzeen artean
Askotan zeruko Sugaarren ispilu edo alter-ego gisa nahasten den arren, Zezengorri bidegurutze galduetan, artzain-bideetan eta bide estrategikoetan agertzen da gehienbat.
Zaindari gisa, bidaiarien arrastoari jarraitzen dio nekatu arte, gaueko orduetan ibiltzen diren horiek, atseden hartzeko lege paganoa urratzen dutenak, zigortzeko asmoz.
Mendi magikoen barneko furia
Hernio, Aizkorri edo Gorbeako inguruetan, zezen gorri honen orro beldurgarria harkaitzaren sakontasunean kokatzen dute kondairek. Haren presentziak artzain jakin-min handikoak uxatzen zituen eta inguruarekiko erabateko errespetua bermatzen zuen, basoko gune sakratuen mugak zehaztuta.
