Bidegurutzeak
Zezengorri bidaiarien zain dagoen bidegurutzeak.
Bidaiari Jazarria
— Zezengorriarekin izandako topaketaren lekukotasunak —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Euskal Herriko bidegurutze eta bideak
- • Izena euskaraz: Bidaiari jazarritua
- • Izakiak: Zezengorri, gaueko bidaiariak
- • Motiboak: jazarpena, zigorra, gaueko tabua
- • Kronologia: Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Gauaren iluntasunean, bidaiariak bat-batean norbaitek jarraitzen diola sentitzen duen (viajero perseguido) unea iristen denean, Gaueko-ren presentzia dela esaten dute zaharrenek mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
Pauso hurbilak, xuxurlak edo izoztutako haizea dira genio honen seinaleak. Bidaiariak ezin du atzera begiratu, beldurrak jota ihes egin behar baitu haren haserretik kresten gainetik haranetara asaben berritzeko aspaldi uneoro bidean menderako biderako asmoz berritzeko.
Ehiztari batek mendian gauerdian bere izena entzun zuen eta pausoak sentitu zituen bere atzean. Gauaren legea betez, ez zuen begirada itzuli eta bere baserriraino iritsi zen onik. Gauekok pasatzen utzi zion mutilaren apaltasuna ikusita jolas artean menderako biderako asmoz.
Bidaiari jazarriaren mitoak gaueko arriskuak eta naturarekiko errespetua irudikatzen ditu. Erakusten digu mundu honek badituela bere legeak eta bidaiaria bisitari soil bat dela gauaren erreinuan, betiere izpiritu babesleen aholkuak jarraitzen baditu menderako biderako.
Lotutako lekuak
Lotutako izakiak
Iturriak eta dokumentazioa
- J.M. Barandiaran (1972): Mitología Vasca
- R.M. Azkue: Euskalerriaren Yakintza
- Tradición oral de Gipuzkoa
La figura que persigue al caminante sin alcanzarlo jamás
Euskal tradizioko kontakizunik larrigarrienetakoen artean amaigabeko jazarpenarenak daude: gaueko bideetan bidaiari bakartiaren atzetik agertzen den figura, beti hurbildu gabe baina desagertu gabe distantzia bera mantentzen duena. Ez du mehatxatzen, ez du hitz egiten, jarraitu besterik ez du egiten.
Bisita mota honen asaldagarriena ez da berehalako arriskua, baizik eta egoera konpontzeko ezintasuna. Korrika egiteak ez du distantzia ixten, gelditzeak ere ez du desagerrarazten. Jarraitzaile ikusezinak aparentoki zuzenean jardutea eragozten dion baina orduetan zehar presentzia zapaltzaile hori mantentzea ahalbidetzen dion arauren bat errespetatzen du.
Nolabaiteko etxe baten argira iristea erremedio eraginkor bakarra gisa
Unibertsalki onartutako konponbide bakarra bizitako etxe baten argia edo egunsentiaren lehen argitasuna lortzea zen. Jarraitzailea beti gelditzen zen atalase hauen aurrean, haren izaeran kodifikatuta balego bezala haiek zeharkatu ezin izatea. Hasierako puntutik eta lehen etxe ikusgarrira arteko bidea laburra bazen, bidaiariak pauso onean zeharkatzen zuen gehiegi asaldatu gabe.
Inoiz ukitzen ez duen baina inoiz abandonatzen ez duen jazartzailearen figura hau euskal tradizioak antsietate-egoera sakonak edo espazio ireki eta ilunetan zaurgarritasun-kontzientzia deskribatzeko garatu zuen metaforarik zehatzenetako bat da. Beldurrak ere bere mitología propioa eta itxura emateko ardura duten bere pertsonaia propioak ditu.
