Anboto mendia
Mariren kofatua, Atarrabik bere asmamena erabiliz ihes egin zuen lekua.
— Mariren seme argitsua —
Atarrabi Mari eta Sugaarren seme argitsua da, ongia eta euskal tradizioaren antzinako jakinduria gorpuzten dituena. Amaren kofatu ilunetik ihes egin zuen asmamenari eta argiari esker, lehen eguzki-izpia aprobetxatuz, ihes egiten zuen bitartean haren itzala sakonean betiko harrapatuta geratzen zen bitartean.
Ordena morala, justizia eta naturarekiko harmonia ordezkatzen ditu. Mikelats bere anaia bikiarekin batera, euskal kosmosaren oinarrizko bikoiztasuna osatzen du, non argia eta iluntasuna oreka iraunkorrean bizi diren. Haren istorioak indar gordinaren gaineko adimenaren garaipena eta ezagutzaren botere erredentorea sinbolizatzen ditu.
Mariren kofatua, Atarrabik bere asmamena erabiliz ihes egin zuen lekua.
Atarrabik gizakiei zibilizazioaren arteak irakatsi zizkien lekua.
Seme argitsuaren irakaspenak transmititzen ziren etxeak.
Atarrabi izenaren jatorria ezezaguna da. Batzuek atari hitzarekin lotzen dute, munduen arteko moderatzaile lana iradokiz. Beste batzuek atar hitzarekin lotura ikusten dute.
Atarrabik printzipio argitsua eta ezkutuko ezagutzaren ihesa ordezkatzen ditu. Iluntasunaren kofatutik ihes egiteak gizakiaren jakinduriaren eta askatasun espiritualaren bilaketa sinbolizatzen du.
Nola Atarrabik Marirengandik ihes egin zuen ardi bat amubide gisa erabiliz iluntasunean.
Atarrabi argitsuaren eta Mikelats ilunaren arteko bikoiztasuna, Mariren semeak.
Marik bere seme-alabei hura askatzeko ezarri zizkien baldintzak.
Atarrabik lehen euskaldunekin partekatu zituen irakaspenak.
Euskal mitologiako ongiaren eta gaizkiaren eredua bi jainko bikiren bidez egituratzen da, Mari jainkosaren seme edo babestu gisa agertzen direnak. Lehenengoa, Atarrabi (tokian-tokian *Axular*ekin lotu ohi dena), adimen positiboa, ordena unibertsalerako berezko joera eta ongi absolutuaren printzipio humanista gorpuzten ditu.
Atarrabiren kondairaren zati handi bat bere ikasketa-garaian dago, Mikelats bere anaia txiki ilunarekin batera izandakoa. Sorginkeria-eskoletako kontakizunetara igaro ziren antzinako erritoen arabera, kofatu beldurgarrietan (Sara edo Zugarramurdikoak bezalakoetan), maisu ilun batek (askotan Etsai deabrua bezala aipatua) botere esoterikoen zientzia, magia iluna eta naturaren igarpen gorena irakasten zizkien, baldintza bakarrarekin: ikasketak amaitzean, tutorea bientzat arima baten jabe egingo zen betiko.
Bere onginahi handia erabiliz, Atarrabik zoritxarreko patu hartatik ihes egiteko eta nekazariak bere asmo ilunetatik aske uzteko egitasmo bat landu zuen. Kofatutik ihes egiteko unea iritsi zenean, jenio onberak entitate gaiztoaren arreta galarazi zuen hura engainatuz, eta eguzki-argia (Eguzki) aprobetxatuz kanporantz ihes egin zuen arin, baina kostu izugarri batekin.
Ate iluna itxi egin zen haren itzala barruan harrapatuz. Horregatik, Atarrabi libre geratu zen, baina ordutik ez zuen inoiz itzalik izan Eguzkiaren azpian. Natura nobleko izaki gisa, baserritarren zaindari desinteresatu bihurtu zen, Mikelats anaiaren asmo gaiztoen aurrean babestuz.