Anbotoko koba
Marik bikiak hezi zituen lekua eta Mikelats bertan dago oraindik.
Amarekiko Ituna
— Mariren baldintzak seme bat askatzeko —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Mariren koba Anboton
- • Izena euskaraz: Amaren hitzarmena
- • Izakiak: Mari, Atarrabi, Mikelats
- • Motiboak: froga, aukeraketa, askatasuna
- • Kronologia: Jatorrizko mitoa
Kondaira
Marik bere seme bikiak, Atarrabi eta Mikelats, Anbotoko kobaren sakonean hazi zituen. Baina iritsi zen eguna biek kanpoko mundura atera nahi izan zutena, eguzkiaren argia ezagutu eta gizakien artean ibili nahi izan zutena.
Ama jainkosak baldintza bat ezarri zien: bakarra atera ahal izango zen, eta horretarako egunsentiko lehen izpia baino lehen egin beharko zuen. Eguzkiaren argiak koba barruan harrapatzen zuena betiko geratuko zen Mariren ondoan. Adimenaren proba zen, ez indarrarena.
Atarrabik, bietan azkarrenak, plan bat asmatu zuen. Ardi bat jarri zuen kobaren sarreran, haren itzala barrurantz luzatu zedin. Eguzkiaren lehen izpiak iritsi zirenean, Atarrabik ardiaren itzalaren atzetik korrika egin zuen, argitik babestuta. Horrela ihes egin zuen, nahiz eta bere itzala betiko geratu zen koban harrapatuta.
Mikelatsek, bere indar gordinean konfiantza zuenez, argia baino azkarrago korrika egiten saiatu zen. Huts egin zuen. Eguzkiaren izpiek harrapatu zuten eta sakonean kateaturik geratu zen, amaren betiko zerbitzura.
Ama batek semea salbatzeko Mariri egin zion promesa
Larridurarik handieneko uneetan, gizakien medikuntzak bere baliabideak agortu zituenean eta pertsona maite baten bizitza itxaropena baino hauskorragoa den zerbaiten mende zegoenean, euskal amek bazekiten nori zuzendu. Mariri egindako eskaera ez zen otoitz bat, negoziazio bat baizik, eta haren baldintzak beti ziren oso zehatzak.
Negu gorrian seme-alaba larriki gaixotzen zitzaion ama bat bakarrik igotzen zen mendira, lekukorik gabeko leku bat bilatzen zuen eta jainkosari eskatzen zuenaren balio bereko zerbait eskaintzen zion. Lana, denbora, abstinentziak edo uko zehatzak eskaintzea haurra sendatzearen truke Marik ondoen ulertzen zuen hizkuntza zen.
Betetze zehatza tratuaren baldintza aldaezin gisa
Haurra sendatzen bazen, amak agindutakoa bete behar zuen agindutako epean, aitzakiarik eta atzerapenik gabe. Tratua ez betetzea edo berriro negoziatzen saiatzea jainkosak bere zatia bete ondoren, jatorrizko eskaera eragin zutena baino ondorio askoz okerragoak ekartzen zituen.
Goi-indarrekin egindako promesen betetze zorrotzaren etika honek euskal gizakien eta beren mundu naturaz gaindikoaren arteko harreman osoa biltzen du. Ez da debozioa ezta fede itsua ere, merkataritza-zintzotasunaren antzeko zerbait baizik: bi aldeek itundutakoa betetzen dute edo truke-sistema betirako apurtzen da.