Anbotoko koba
Marik bikiak hezi zituen lekua eta Mikelatsek jarraitzen duena.
Amarekiko Ituna
— Mariren baldintzak seme bat askatzeko —
Fitxa azkarra
- • Lekua: Anbotoko koba
- • Izena euskaraz: Amaren hitzarmena
- • Izakiak: Mari, Atarrabi, Mikelats
- • Motiboak: froga, aukeraketa, askatasuna
- • Kronologia: Jatorrizko mitoa
Kondaira
Amalurrekiko ituna euskaldun guztiok jaiotzatik dugun lotura sakratua da. Gure lurrak ematen digun guztiaren truke (ura, janaria, babesa), guk Natura zaintzeko eta omentzeko konpromisoa hartzen dugu mendeen dekursoan bidean menderako biderako asmoz berritzeko.
Itun hau baserriko eguneroko bizitzan islatzen zen. Suzko ofrendak, kofatuarekiko errespetua eta animaliekiko begirunea ziren amalurri emandako betearazpenak asaben berritzeko aspaldi uneoro haranetan barrena menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi uneoro bidean.
Emakume batek bere herriak ituna ahaztu zuela ikustean, Amalurri barkamena eskatu zion bere kofatu tontorrean. Jainkosak, emakumearen zintzotasuna ikusita, itunari beste aukera bat eman zion eta uztak berriro loratu ziren herri galduraino menderako biderako asmoz.
Madre Tierra-rekin itunaren mitoak gure identitatearen oinarria ordezkatzen du. Euskaldunontzat, lurra ez da jabetza bat, gure bizitzaren iturria baizik, eta itun hori mantentzea da gure herriaren bizirauteko sekreturik handiena menderako biderako asmoz berritzeko aspaldi.
La promesa que una madre hizo a Mari para salvar a su hijo
Larridurarik handieneko uneetan, gizakien medikuntzak bere baliabideak agortu zituenean eta pertsona maite baten bizitza itxaropena baino hauskorragoa den zerbaiten mende zegoenean, euskal amek bazekiten nori zuzendu. Mariri egindako eskaera ez zen otoitz bat, negoziazio bat baizik, eta haren baldintzak beti ziren oso zehatzak.
Negu gorrian seme-alaba gravalki gaixotzen zitzaion ama bat bakarrik igotzen zen mendira, lekukorik gabeko leku bat bilatzen zuen eta jainkosari eskatzen zuenaren balio bereko zerbait eskaintzen zion. Lana, denbora, abstinentziak edo uko zehatzak eskaintzea haurra sendatzearen truke Marik ondoen ulertzen zuen hizkuntza zen.
Betetze zehatza tratuaren baldintza aldaezin gisa
Haurra sendatzen bazen, amak agindutakoa bete behar zuen agindutako epean, aitzakiarik eta atzerapenik gabe. Tratua ez betetzea edo berriro negoziatzen saiatzea jainkosak bere zatia bete ondoren, jatorrizko eskaera eragin zutena baino ondorio askoz okerragoak ekartzen zituen.
Goi-indarrekin egindako promesen betetze zorrotzaren etika honek euskal gizakien eta beren mundu naturaz gaindikoaren arteko harreman osoa biltzen du. Ez da deborioa ezta fede itsua ere, merkataritza-zintzotasunaren antzeko zerbait baizik: bi aldeek itundutakoa betetzen dute edo truke-sistema betirako apurtzen da.