Anboto mendia
Mariren bizileku nagusia eta Sugaarrekin topatzeko eszenatokia.
Anbotoko topaketa
— Jainko-jainkosak elkartzen direnean eta zerua sutan dagoenean —
Fitxa azkarra
- • Lekua:Anboto mendia, Bizkaia/Araba
- • Izena euskaraz:Anbotoko topaketa
- • Izakiak:Mari, Sugaar
- • Motiboak:jainkozko batasuna, ekaitza, emankortasuna
- • Kronologia:Antzinako ahozko tradizioa
Kondaira
Noizean behin, hodeiak Euskal Herriko gailurren gainean kiribiltzen direnean, Sugaarrek bere lurpeko bizilekua uzten du eta zerua zeharkatzen du suzko bola gori baten antzera. Haren helmuga Anbotoko kobazuloa da, han baitauka zain Marik, lurraren ama jainkosak.
Bi jainkotasunen topaketak elementuen amorru guztia askatzen du. Zerua ilunez tindatzen da, tximistek hodeiak urratzen dituzte eta trumoia haran eta mendietan barrena zabaltzen da. Euria erruz jausten da, eta batasun sakratuaren botereak lurra emankor bihurtzen du. Gailurretan bizi diren artzainek seinale horiek ezagutzen dituzte eta babesa bilatzen dute, Mari eta Sugaar elkarrekin daudela jakinda.
Batasun jatorrizko horretatik jaio ziren Atarrabi eta Mikelats, izaera kontrajarriak dituzten bikiak. Euskal kosmosaren bikotasuna irudikatzen dute: argia eta itzala, ongia eta gaitza, eguna eta gaua. Horrela, ekaitzak ez dira fenomeno meteorologiko hutsak, bizitzaren zikloa berritzen duten gertakari kosmikoak baizik.
Zaharrek esaten zuten ekaitza bereziki bortitza zenean Mari eta Sugaar denbora luzez egon zirela elkarrengandik urrun, eta berriz elkartzea biziagoa izaten zela. Barealdia itzuli eta ortzadarra Anbotoren gainean agertzen zenean, bazekiten jainko-jainkosak beren bizilekuetara itzuli zirela, lurra emankor eta bedeinkatua utzita.
Mari eta Sugaar: gailurreko ituna
Anbotoko dama, euskal mitologiaren figura nagusia, hodeien artean eta harrizko egoitzetan bizi da. Sugaarrekin duen elkartzea naturaren indarren orekaren ikurra da.
Mariren egoitzara hurbiltzeak errespetu eta beldur sakona eskatzen dio bisitariari, antzinako legeak eta errituak gogoan hartuz.
Eskaintza beroak amildegi malkartsuaren aho hotzean
Laborari eta artzainek bazekiten Mariri eskaintzak egin behar zizkiotela uzta onak eta babesa lortzeko.
Mariren eta Sugaaren elkartzeak azaltzen du nola uztartzen diren zerua eta lurra, sua eta euria, izua eta emankortasuna. Ekaitzaren ondoren datorren barealdia batasun sakratu horren arrastoa da.
